ميرزا احمد خان قوام السلطنه ، پسر ميرزا ابراهيم معتمد السلطنه ، و نوهء ميرزا محمد قوام الدوله ، و نبيرهء ميرزا محمد تقى قوام الدوله ، و او ، پسر هاشم خان ، و نوهء آقا محسن آشتيانى است . ميدانيم : كه ميرزا محمد تقى ، با دو نفر از پسر عموهايش ، كه ميرزا حسن پسر ميرزا كاظم ، و ميرزا هادى پسر آقاسى بيك باشند ، در اوايل سلطنت فتحعليشاه ، وارد خدمت دولت شده‌اند ، و از اينجمله نتيجه ميگيريم ، كه خانواده‌هاى احمد قوام و و حسن وثوق و حسين شكوه ، و خانواده‌هاى مستوفى الممالك و مصدق و دفترى و مقتدر ، و خانواده‌هاى دادور و فرهاد از يك اصل ، و همه در آقا محسن جد اعلى بهم مىپيوندند . منتها آقايان فرهادها اسم جد مادرى خود را نام خانواده براى خود قرار داده‌اند « 1 » . آنچه از دورهء رفاقت جوانى در نظر دارم ، سن آقاى احمد قوام در حدود سن من ، و شايد يكى دو سال هم از من مسن‌تر باشند . دليل اين حدس هم تاريخ ازدواج ايشان ، با دختر محمد حسنخان حاجب الدوله ، است « 2 » ، كه بعد از وبائى كه سال 1310 قمرى اتفاق افتاد ، و در اين تاريخ ، لامحاله ، هفده و هيجده ساله بوده‌اند ، در صورتى كه من ، در اين وقت ، بيش از 16 سال و چند ماه نداشته‌ام . ميدانيم ، در آن اوقات ، 1310 قمرى ، ميرزا حسين ، بجاى پدرش ميرزا هدايت وزير دفتر شده بود ، و مستوفىهاى استخوان‌دار ، براى اينكه زير بار او نروند ، بنفع پسرهاى خود ، از كار كناره ميكردند . معتمد السلطنه هم يكى از آنها بود ، كه ، بموجب فرمان ناصر الدين شاه ، استيفاى آذربايجان را ، به پسر ارشدش ميرزا حسن خان ، كه لقب وثوق الدوله را هم بعد برايش گرفت ، واگذاشت ، و براى ميرزا احمد خان ، پسر كوچكتر ، فرمان پيش‌خدمتى و لقب دبير حضورى گذراند ، و آقاى ميرزا احمد خان دبير حضور و پيش‌خدمت ناصر الدين شاه شد . در عكس‌هائى كه در جلد اول ، از شكارگاههاى ناصر الدين شاه ، گراور شده ، خوانندهء عزيز عكس ايشان را ، در ضمن خلوتيان ناصر الدين شاه ، ميبيند . در اوايل سلطنت مظفر الدين شاه ، بسال 1314 قمرى ، وقتى كه امين الدوله ، دائى آقاى دبير حضور ، به پيشكارى آذربايجان رفت ، اين خواهرزاده را هم ، نظر باينكه بيكار بود ، به سمت منشى مخصوص ، همراه خود برد . ورود آقاى دبير حضور را ، در مهام امور دولتى ، بايد بعد از مراجعت از اين سفر ، كه امين الدوله وزير اعظم ، و بعد صدراعظم ، شد ، دانست . زيرا ، ايشان ، در پانزده شانزده ماههء رياست وزرا و صدارت امين الدوله ، منشى مخصوص و محرم صدراعظم بودند ، و كليهء كارها از زير قلمشان ميگذشت .

--> ( 1 ) - مادر پدر آقايان فرهاد ، دختر فرهاد ميرزا معتمد الدوله است . ( 2 ) - محمد حسن خان حاجب الدوله پسر رحيم خان حاجب الدوله دولو در زمستان 1305 قمرى شبى خردهء ته ديگ در گلويش گير كرده ، در همان شب بدرود زندگى گفت . همه ميگفتند : « يك برنج كشتش » از قضا همين جمله به حساب جمل ماده تاريخ فوت اوست .